Machikoba no Techo 1 ตุลาคม 2026

เข้าสู่เดือนตุลาคมแล้วครับ

ฤดูใบไม้ร่วงคือฤดูของหมึกหอม (หมึก Aori)

ในทะเลตั้งแต่ทะเลเก็งไกไปจนถึงชายฝั่งซันอิน ฤดูตกหมึกกล้วย (Kensaki) ในยามค่ำคืนก็ใกล้จะสิ้นสุดลง และจากนี้ไปจนถึงเดือนพฤศจิกายน จะเปลี่ยนเข้าสู่ฤดูที่มุ่งจับหมึกซึ่งคนแถบนี้เรียกว่า budouika

ฤดูกาลวนกลับมาเหมือนเดิมทุกปี แต่สภาพของทะเลไม่เหมือนกันเลยสักปี

สิ่งที่เมื่อวานยังตกได้ดี วันนี้กลับตกไม่ได้

วิธีที่เมื่อวานยังถูกต้อง วันนี้กลับใช้ไม่ได้

เรื่องนี้อาจไม่ได้เป็นแค่เรื่องของการตกปลา แต่โลกของการผลิตก็คงเป็นเช่นเดียวกัน

ขอขอบพระคุณทุกท่านที่ให้การสนับสนุนเราเสมอมาครับ

เดือนนี้ ขออนุญาตเล่าเรื่องในอดีตสักเล็กน้อย เกี่ยวกับ “การเปลี่ยนแปลง” และ “การเรียนรู้”

เป็นเรื่องของ Genzo Kanagawa ผู้ล่วงลับ ผู้ก่อตั้ง KeyStone และเป็นพ่อของผม

พ่อใช้ชีวิตไปพร้อมกับเส้นทางของญี่ปุ่นหลังสงคราม และเป็นผู้รอบรู้อย่างกว้างขวาง

พ่อเกิดในปีที่สงครามสิ้นสุดลง วันที่ 1 ตุลาคมคือวันเกิดของพ่อ

เช่นเดียวกับคนจำนวนมากในสมัยนั้น มันไม่ใช่ยุคที่อุดมสมบูรณ์เลย ผมได้ยินมาว่าเรื่องปากท้องต้องมาก่อน

ในวัยหนุ่ม สุดท้ายพ่อก็ต้องออกจากโรงเรียนมัธยมปลายกลางคันและจำเป็นต้องทำงาน

หลังจากนั้น ด้วยวาสนาบางอย่าง พ่อได้เข้าทำงานในบริษัทที่ผลิตอุปกรณ์ประมง

สิ่งที่พ่อต้องเผชิญที่นั่นก็คือ

“ทำอย่างไรจึงจะผลิตได้แม่นยำขึ้น และมีประสิทธิภาพมากขึ้น”

ปัญหาข้อนี้เอง

แล้วเมื่ออายุราวสามสิบปี พ่อก็ไปเคาะประตูโรงเรียนกวดวิชาส่วนตัวแห่งหนึ่งในเมืองทาเกโอะ

ในมือข้างหนึ่งถือสาเกขวดใหญ่

“ผมไม่มีเงิน ขอให้สอนผมด้วยสิ่งนี้เถอะครับ”

สิ่งที่พ่อไปเรียนคือคณิตศาสตร์มัธยมปลาย

คนที่ต้องออกจากโรงเรียนมัธยมปลายกลางคัน สิบกว่าปีต่อมากลับไปเรียนคณิตศาสตร์มัธยมปลายใหม่ด้วยตัวเอง

ไม่ใช่เพราะอยากเข้ามหาวิทยาลัย หรืออยากสอบอะไร

แต่เพราะจำเป็นต่องาน

ในสมัยนั้นมีคำสั่งผลิตตะกั่วถ่วงสำหรับชาวประมงจำนวนมาก เช่น ตะกั่วสำหรับสายหลายตาเบ็ดและตะกั่วรูปก้อนหิน และดูเหมือนว่าแม่พิมพ์ก็ยังพึ่งประสบการณ์และสัญชาตญาณของช่างเป็นส่วนใหญ่

แต่ถ้าเป็นแบบนั้น ก็ต้องแก้แม่พิมพ์ครั้งแล้วครั้งเล่า

หาปริมาตรจากรูปทรง

คิดขนาดจากน้ำหนักที่ต้องการ

คิดว่าจะจัดการกับเส้นโค้งอย่างไร

ถ้าจะเพิ่มผลผลิต คณิตศาสตร์ก็กลายเป็นสิ่งที่ขาดไม่ได้

พ่อจึงไปเรียนคณิตศาสตร์มัธยมปลาย

ได้ยินว่าพ่อเริ่มจากแคลคูลัส แล้วเรียนคณิตศาสตร์ที่งานต้องใช้ตั้งแต่พื้นฐาน

ครูที่โรงเรียนกวดวิชาพูดกับพ่อว่า

“เพิ่งเคยมีนักเรียนที่เป็นผู้ใหญ่เป็นคนแรก”

ผมได้ยินมาอย่างนั้น

ครูท่านนั้นจบจากมหาวิทยาลัยโตเกียว และพ่อเล่าว่าในช่วงสงครามเคยมีส่วนร่วมในการออกแบบเรือด้วย

ว่ากันว่าเป็นครูที่เข้มงวดมาก

เด็ก ๆ ที่ทำผิดซ้ำเดิมจะโดนตราประทับเคาะหัวเบา ๆ ว่ากันอย่างนั้น

พ่อซึ่งเป็นผู้ใหญ่แล้วไม่โดนแบบนั้น แต่การสอนเองก็ดูเหมือนจะเข้มงวดทีเดียว

ผมไม่ได้เข้าเรียนที่โรงเรียนกวดวิชานั้น

มาถึงตอนนี้ ความรู้สึกแปลก ๆ ทั้งโล่งใจ และเสียดายที่ไม่ได้เข้าเรียน (หัวเราะ)

หลังจากนั้น บนโต๊ะของพ่อก็ยังมีหนังสือรวมสูตรคณิตศาสตร์วางอยู่เสมอ

การเรียนคณิตศาสตร์ไม่ได้เป็นเป้าหมายในตัวเอง

แต่คือการเรียนสิ่งที่จำเป็น เพื่อสร้างสิ่งที่จำเป็น

สำหรับพ่อ คณิตศาสตร์คือ “เครื่องมือ” อย่างแท้จริง

เมื่อยุคโชวะใกล้สิ้นสุด ยุคของคอมพิวเตอร์ก็มาถึง

พ่อก็ลงมือกับมันโดยไม่ลังเลเช่นกัน

ใช้ PC-9801 เขียนโปรแกรมด้วย N88-BASIC เพื่อจัดการรูปทรงสามมิติ แล้วต่อไปยัง CAD, CAM และเครื่องจักร NC

งานควบคุมการผลิตใช้ฐานข้อมูล งานอัตโนมัติในโรงงานก็วางระบบควบคุมแบบลำดับขั้นด้วยรีเลย์

การขึ้นรูปเรซิน การฉีดขึ้นรูป การพ่นสี การแปรรูปลวด การกัดด้วยประจุไฟฟ้า ระบบอัตโนมัติด้วยหุ่นยนต์

ความสนใจของพ่อขยายออกไปเรื่อย ๆ ไม่หยุด

แม้นึกย้อนไปตอนนี้ พ่อก็เป็นคนที่แปลกอยู่สักหน่อย

อาจเป็นเพราะต้องคิดเรื่องระบบอัตโนมัติและการควบคุมเครื่องจักร พ่อจึงเข้าใจเรื่องวิศวกรรมควบคุมอย่างสมการเชิงอนุพันธ์และการแปลงลาปลาซได้ดีด้วย

เพิ่งคุยเรื่องดัชนีในคำสั่ง SQL อยู่แท้ ๆ พอถัดมาก็ถืออีจิแบบโกโตะ ซึ่งเป็นอีจิ “นูริ” แบบดั้งเดิม แล้วลงสีอยู่

คนที่เพิ่งจ้องจอคอมพิวเตอร์ ในวินาทีต่อมาก็ยกผิวที่ลงสีขึ้นส่องกับแสง แล้ว

“ดูซิว่าตรงนี้แลกเกอร์ใสเกาะดีหรือยัง”

พูดอย่างนั้น

เทคโนโลยีใหม่กับงานช่างแบบดั้งเดิม ในความคิดของพ่อคงไม่ใช่สิ่งที่แยกจากกัน

ทุกอย่าง

“ทำอย่างไรจึงจะสร้างของที่ดีกว่านี้ได้”

ล้วนเชื่อมโยงไปสู่คำถามนั้น

ในยุคของพ่อ มีหนังสือรวมสูตรคณิตศาสตร์

ในรุ่นของเรา มี Mathematica และ MATLAB ปรากฏขึ้น

และทุกวันนี้ มี Claude และ ChatGPT

เรื่องที่สมัยก่อนต้องค้นหนังสือหลายเล่มจึงจะเข้าใจ AI อธิบายได้ในไม่กี่วินาที

เขียนโปรแกรมให้ก็ได้

คำนวณให้ก็ได้

เป็นยุคที่สะดวกจนน่ากลัว

แต่ก็ยังมีสิ่งหนึ่งที่ไม่เปลี่ยนไปจากเดิม

อยากรู้อะไร

อยากสร้างอะไร

คำตอบที่ได้มาถูกต้องจริงหรือไม่

และจะนำไปใช้ในหน้างานอย่างไร

คนที่คิดเรื่องเหล่านี้ในตอนท้าย ก็ยังคงเป็นมนุษย์

ไม่ว่า AI จะฉลาดขึ้นแค่ไหน ก็ไม่ได้แปลว่าเราไม่ต้องเรียนรู้อีกแล้ว

ตรงกันข้าม เพราะเครื่องมือทรงพลังขึ้น ผู้ใช้จึงอาจถูกคาดหวังให้รู้ว่า “ควรถามอะไร” มากกว่าที่ผ่านมา

ถ้าพ่อยังมีชีวิตอยู่ พ่อจะทำอะไรนะ

คงนั่งเล่น Claude หรือ ChatGPT ทั้งวัน พลางพูดว่า

“ดูสิ ทำแบบนี้ได้ด้วยนะ”

แล้วก็คงเริ่มสร้างเครื่องจักรแปลก ๆ อะไรสักอย่างอีก

พ่อคือคนที่เมื่ออายุราวสามสิบ ถือสาเกขวดใหญ่ไปเคาะประตูโรงเรียนกวดวิชา

มากกว่าเรื่องที่เรียนไม่จบมัธยมปลาย

คือการที่เมื่อถึงเวลาจำเป็น พ่อกลับไปเรียนอีกครั้ง

ผมรู้สึกว่านั่นแหละคือความเป็นพ่อ

เทคโนโลยีย่อมเก่าลง

เครื่องจักรก็เปลี่ยนไป

หนังสือรวมสูตรกลายเป็นซอฟต์แวร์ และซอฟต์แวร์ก็กำลังกลายเป็น AI

แต่ว่า

ไม่รู้ ก็เรียนเสีย
ทำไม่ได้ ก็ทำไปจนกว่าจะทำได้

ท่าทีเช่นนี้เท่านั้นที่ไม่ว่ายุคสมัยจะเปลี่ยนไปอย่างไรก็คงไม่เก่า

เพราะเป็นผู้ใหญ่แล้วนี่แหละ การเรียนรู้จึงมีความหมาย

ทุกครั้งที่นึกถึงเรื่องสาเกขวดนั้น ผมคิดอย่างนั้นเสมอ

เดือนนี้ก็ขอขอบพระคุณสำหรับการสนับสนุนครับ